TRẦN QUỚI

TRẦN QUỚI- 1 THIÊN TÀI CỜ HIẾM THẤY

Trần Quới sinh năm 1957, con của danh thủ Trần Anh Minh - một tay cờ giang hồ người hoa khét tiếng hồi thập niên 40 - 50 của thế kỷ trước. Trình độ cờ của Trần Anh Minh so với các cao thủ cùng thời như Lý Anh Mậu, Trần Mỹ, Tất Kiên Dương… thì kém 1 bậc, nhưng những tay cờ lục lục thường tài nghe tên anh Lác - một biệt danh của Trần Anh Minh, đều khiếp đảm vì anh ta đi cờ nhanh như giông như gió và ra đòn rất độc địa. chỉ có ông Năm Sáng mới có thể so sánh biệt tài này với anh ta mà thôi. Ngày trước có lần Trần Anh Minh mò lên xứ chùa Tháp đi giang hồ kiếm tiền, gặp lúc cộng đồng người Hoa ở đây tổ chức giải vô địch, anh ta ghi tên tham dự và đoạt được Cúp, khiến quần hùng ở Phnom Penh khiếp đảm tôn vinh anh là Kỳ vương Nam Vang.

Như vậy, Trần Quới là con của kỳ vương Lác nên cũng mang biệt danh như cha, nghĩa là Lác con, ai hiểu là con của Lác cũng không sai. Bạn bè rất thích gọi biệt danh này, mà Trần quới thì không bao giờ tỏ ra khó chịu hay phản đối, bỡi bản thân Quới không hề bị lác tí nào. Mẹ của Quới là người Kinh. Do hoàn cảnh rất nghèo, Quới phải bỏ học từ năm lớp 8 để đi giang hồ kiếm sống bằng nghiệp đánh cờ của cha. Với dáng tầm thước, guơng mặt sáng láng, đôi mắt hơi nhỏ nhưng linh động, thông minh, khiến Trần Quới có vẻ điển trai là đằng khác. Quới suy nghĩ tính toán các nước cờ cực kỳ nhanh lẹ. Đặc biệt trong những thế cờ căng thẳng, Quới luôn tìm được những nước đi chính xác nhằm cũng cố thế trận mình và gây lúng túng cho đối phương. Nhiều người nói chính Trần Anh Minh dạy cho quới những nước đi đầu tiên trong chơi cờ, điều này không sai nhưng thường anh Lác có rảnh đâu mà dạy. Chủ yếu dẫn con ra sòng cờ cho nó chạy chơi quanh quẩn, còn bản thân ông bố tìm người cáp độ rồi mãi miết đánh chớ có dạy gì đâu. Nhưng từ khi biết cái hay của cờ,Trần quới tự mày mò theo dõi, học tập và thỉnh thoảng về nhà mới hỏi cha vài chỗ khó mà thôi.

Lần đầu tiên Quới chính thức xuất hiện trước làng cờ là năm 1977, tại giải Mừng xuân. Lúc đó Quới đúng 20 tuổi và mặc dù tại giải này Quới không thành công nhưng đã để lại một dấu ấn sâu sắc. 2 ván thua danh kỳ Lý Anh Mậu cũng là 2 ván lịch sử mang đầy kịch tính, vừa chứng tỏ sự thông minh của Quới vừa cho thấy sự non kém, thiếu kinh nghiệm của con tuấn mã vừa mới trưởng thành. Không phải đợi lâu, ngay giải Mừng xuân năm sau 1978, Quới đã vươn mình lớn nhanh như Phù đổng, dũng mãnh đè bẹp quần hùng, đoạt chức vô địch một cách oanh liệt. Rồi liên tiếp các năm sau, Trần quới luôn khẳng định vị trí số 1 của mình tại các giải lớn nhỏ của TP. Những danh kỳ lỗi lạc 1 thời, như Phạm Thanh Mai, Hứa Kim Thành, Trần Đình Thủy và Phạm Tấn Hòa đều phải nhường bước cho tuổi trẻ tiến lên. Vì ngay năm 1979, tại giải Các danh thủ hàng đầu của TP, Trần Quới chiếm giữ ngôi quán quân một cách thuyết phục trước các đàn anh.

Thời kỳ này, Quới mạnh dạn đi giang hồ từ các tỉnh, thành phía Nam ra các tỉnh miền Trung. Bất cứ nơi nào có tay cờ nổi tiếng, Quới đều tìm đến khiêu chiến. Các cao thủ miền Trung nổi tiếng lúc bấy giờ như Nguyễn Thọ Phú - tức Xí (Nha Trang), Nguyễn Minh Trưng (Bình Định), Phan Hiền Khánh (Phan Thiết), Hà Hồng Quan (Mỹ Tho)… đều đã so tài và tất cả đều là bại tướngcủa Trần Quới. Danh thủ Phan Hiền Khánh cuả Phan Thiết là tay cờ nhiều năm đoạt vô địch tại địa phương này, xưa nay chưa hề lùi bước trước bất cứ cao thủ nào ở suốt dãi miền Trung, thế mà khi gặp Trần Quới, anh bị đánh bại liên tục để cuối cùng Trần Quới phải chấp anh 1 mã mà anh vẫn thua! Sau này Phan Hiền Khánh nhớ lại và nói với bạn bè :

- Trong cuộc đời chơi cờ của tôi, người mà tôi khâm phục nhất là Trần Quới. Vào thời kỳ tôi sung sức thì dù các danh thủ như Phạm Thanh Mai, Lê Văn Tám, Phạm Tấn Hòa… chưa ai có thể chấp nổi tôi 3 tiên. Thế mà thằng nhóc Lác chảy chấp tôi 1 Mã, thì thử hỏi có tức không? Tổng kết lại, tôi vẫn còn lỗ nhiều. Mà càng tức, càng chơi thì càng thua, thật là lạ!

Trong một thời gian dài từ những năm 1980 đến 1982, tại nhà văn hóa quận 5 (địa điểm của Đại thế giới ngày xưa) có tổ chức 1 kỳ đàn mà người thủ đài chính là Trần Quới. Luật chơi trước nay vẫn thế: ai thắng được đài chủ sẽ được thưởng và sẽ thay làm đài chủ mới. Vậy mà không 1 cao thủ nào hạ được Trần Quới! Có 1 lần, vào mùa xuân năm 1978, phòng VHTT huyện Thuận An, tỉnh Sông Bé, nay thuộc Bình Dương có tổ chức một trận biễu diễn cờ tướng: Trần Quới bịt mắt đánh cờ mù cùng một lúc với 2 đối thủ mở mắt, đánh 2 bàn cờ riêng biệt. Thế mà Quới thắng cả 2.

Ván cờ tàn Mã, Tốt và 1 Tượng thắng đối phương chỉ còn Tốt (đã sang sông) và 2 Sĩ, mà nhiều năm đa số cao thủ cho rằng hòa, thì chính Trần Quới đã tìm ra được cách đánh thắng. Tất cả những thành tích và tài năng tuyệt vời trên, đủ để mọi người khâm phục coi là thiên tài, nhưng đối với những người khó tính vẫn chưa cảm nhận được Quới là 1 thiên tài cờ, Đúng vậy, thiên tài cờ phải bộc lộ là một tài năng thiên bẩm đặc biệt về cờ rất hiếm người có được, và phải bằng những việc làm cụ thể cho thấy tài năng ấy vượt hẵn mọi người. Những chuyện sau đây, có thể chứng minh Trần Quới là loại người như thế:

Khoảng những năm 1983 - 1984, có một tay cờ khá cao ở Hải Dương vào TPHCM có việc, gặp cao thủ Hoàng Đình Hồng nói chuyện cờ, cuối cùng anh này nói :

- Ở đây có ai dám chấp tôi 1 con Mã không? Nếu có thì đánh cá cược bao nhiêu tôi cũng đánh!

Hoàng Đình Hồng không dám khẳng định là có, nhưng hứa sẽ tìm và đưa đến. Sau vài hôm, Hoàng Đình Hồng dẫn Trần Quới đến giới thiệu và Quới chịu chấp người khách lạ 1 Mã.

Người khách lạ chính là anh Hồng ở Hải Dương, một cao thủ cờ tướng rất nổi tiếng ở Hà Nội và các tỉnh phía Bắc. Danh thủ Nguyễn Tấn Thọ nói mình chỉ có thể chấp Hồng quán trọ - biệt danh của anh Hồng Hải Dương một nước mà thôi.

Thế rồi Trần Quới đã chấp anh Hồng quán trọ 1 Mã và đánh suốt đêm. Sáng bữa sau tạm nghĩ, tính ra có thắng qua lại nhưng kết quả, Trần Quới lời 5 ván. Đến chiều, 2 bên lại đấu tiếp suốt đêm và sáng hôm sau, Trần Quới lại lời thêm 3 ván. Trận đấu thứ 3, cũng diễn ra suốt đêm, cuối cùng trận này Trần Quới lỗ 2 ván. Trước khi chia tay, Trần quới thú nhận với Hồng quán trọ rằng sức cờ của anh, không ai có thể chấp 1 Mã được. Quới nói mình đã chơi cật lực mới được như thế và sau này Quới sẽ không chấp quá sức như vậy nữa. Nhiều cao thủ miền bắc vào TP nghe chuyện này không ai tin. Vì chấp 1 Mã còn nặng hơn chấp 3 tiên, nhưng đó lại là sự thật.

Đặng Vũ Dũng người Hà Nội đã 3 lần đoạt chức vô địch cờ vua hạng A1, được phong kiện tương quốc gia. Trước khi chuyển sang chơi cờ Vua, Đặng Vũ Dũng là kỳ thủ cờ tướng và đã từng đoạt chức vô địch cờ tướng ở Hà Nội. Trình độ cờ tướng của Dũng lúc đó, danh kỳ Nguyễn tấn Thọ xác nhận mình cũng chỉ chấp được 1 tiên. Năm 1984, Đặng Vũ Dũng vào TP dự giải cờ vua, sau đó lưu lại chơi vài ngày, chủ yếu thăm làng cờ tướng ở đây. Tại câu lạc bộ cờ An Đông, Đặng Vũ Dũng gặp Trần Quới đang học cờ vua do Lê Thiên Vị chỉ dẫn. Dũng biết tiếng Trần Quới từ lâu nhưng đây là lần đầu tiên mới thấy mặt. Nhân nói chuyện vui, Dũng đề nghị :

- Anh Quới này, anh đánh cờ tướng cao hãy chấp tôi 4 nước tiên đi, còn tôi chơi cờ vua giỏi, chấp lại anh 1 Mã và 2 tiên, anh có dám chơi không? Tất nhiên là phải có cá cược!

Trần Quới vui vẻ nhận lời ngay, rồi tất cả kéo về nhà của Lê Thiên Vị ở gần đó (góc đường Nguyễn Trãi - Nguyễn Văn Cừ) để thử tài nhau. Ai cũng nghĩ Trần Quới sẽ thua xiểng liểng, vì cờ vua mới học, Dũng có thể chấp cả con xe, còn cờ Tướng làm sao Quới có thể chấp cựu vô địch Hà Nội 4 nước, nặng hơn 1 Mã? Ấy vậy mà tình hình không đến nỗi nào! Chơi cờ vua, Đặng Vũ Dũng chấp Trần Quới 1 Mã và 2 nước tiên, đánh suốt đêm Dũng thắng hơn Trần Quới 1 ván. Sáng sớm hôm sau, 2 bên dẫn nhau đi ăn điểm tâm xong trở về họ đấu tiếp cờ tướng. Lần này thì Trần Quới chấp Đặng Vũ Dũng 4 tiên. Cuối cùng Quới thắng Dũng 1 ván. Tính chung lại thì tất cả đều hòa, chẳng anh nào lỗ ván nào. Nhưng vì quá phục tài của Trần quới nên Vũ Dũng xin được chiêu đãi Quới ăn bữa cơm trưa hôm đó để thể hiện tình cảm quý mến của mình!

Còn chuyện sau đây do Lê thiên Vị chứng kiến kể lại :

Trên đường Lạc Long Quân thuộc quận 11 có 1 tay rất mê cờ và thích đánh độ. Anh ta khiêu khích Trần Quới :

- Nghe nói chú mày đánh cờ mù giỏi. Thế chú mày có dám đánh cờ mù chấp tao mở mắt không?

- Sẵn sàng chấp! Tôi sẽ đánh cờ mù, còn ông thì đánh cờ sáng. Thế cá cuộc bao nhiêu nào? Trần Quới trả lời không do dự.

- Tao có 1 điều kiện, nếu mày chịu, tao sẽ chấp lại mày 1 con Xe. Tay mê cờ nói xong chờ đợi.

Trần Quới chẳng biết đối phương đưa ra điều kiện gì, ngẫm nghĩ một lúc rồi đáp :

- Điều kiện gì ông nói thử xem! Tuy hỏi vậy nhưng thâm tâm Trần Quới cho rằng anh ta chọc mình chơi thôi, bây giờ ra điều kiện quá quắc để đánh bài chuồn đây. Nhưng anh ta nghiêm chỉnh nói :

- Tao sẽ chấp lại chú mày 1 con Xe, nếu chú mày đồng ý cho tao đi 1 nước kín. Nghĩa là trong suốt ván cờ diễn ra, tao sẽ đi 1 nước nhưng không nói ra tao đi nước gì. Tao chỉ nói rằng : tao đi nước kín! Lúc đó đến lượt chú mày đi. Nếu chú mày đi mà vi phạm luật thì cho phép chú mày đi lại. Nếu nước đi lại mà phạm luật nữa thì chú mày bị xữ thua. Tao nói như vậy, chú mày hiểu rõ rồi chứ?

- Chỉ đi nước kín 1 lần duy nhất phải không? Và tôi cũng chỉ được vi phạm luật 1 lần mà thôi! Phải không? Trần Quới thận trọng hỏi lại.

Và tay mê cờ kia xác nhận đúng là điều kiện như vậy. Thế là dưới sự chứng kiến của hàng chục người, bạn bè của 2 bên, Trần Quới đã thắng cược liên tục mà không bao giờ vi phạm lần thứ 2, khiến tay mê cờ kia thua quá chạy luôn, không dám chơi nữa. Cho đến ngày nay kẻ bại trận kia cũng không hiểu sao Trần Quới tài giỏi như vậy. Quới không biết nước cờ kín, đi mà không nói ra của đối phương nên phải dự đoán và chấp nhận vi phạm. Nhưng sau khi thử vi phạm một lần thì Trần quới đoán chính xác quân cờ đi kín của đối phương.

Sau khi kể lại chuyện này, ngay Lê Thiên Vị cũng rất khâm phục Trần Quới và cũng không đoán ra nhờ bí quyết gì mà Trần Quới biết được nước cờ kín kia.

Rõ ràng Trần Quới có được gen cờ di truyền của bố, đó là năng khiếu bẩm sinh, đồng thời cậu ta có một trí thông minh đặc biệt, lại cần cù chuyên tâm học hỏi - học hỏi trực tiếp bạn bè chú không hề đọc sách. Hồi mới ra giang hồ, các thế trận công thủ, Trần Quới không biết nhiều, nhờ lăn lộn thường xuyên trong giới cờ, chú tâm theo dõi và học hỏi các kiểu ra quân của các cao thủ bậc thầy là Trần Dụ Tham, Tất Kiên Dương, Phạm Tấn Hòa, Hứa Kim Thành, rồi bắt chước chơi theo và tự trang bị cho mình một kiểu khai cuộc riêng. Những gì còn chưa hiểu rõ thì đi hỏi sư phụ Văn Thuận, một lý thuyết gia chỉ dẫn không lấy tiền và rất tận tình. Khi mới nổi danh, có lần Trần Quới đấu với Mông Nhi không hiểu cố tình hay ngớ ngẩn Quới đi tiên : 1) P2-7, 1 nước hoàn toàn mới lạ, không phải trận quá cung Pháo, cũng không phải trận Pháo tai sĩ, còn nếu chơi trận Liễm pháo thì phải đi hậu chống trận tiên nhân chỉ lộ của đối phương. Thế là sau nước đi bậy, cậu ta bị Mông Nhi bao vây trói chặt, nhưng có lẽ quá khớp trước đối phương và do thiếu bãn lĩnh nên Mông Nhi phạm nhiều sai lầm giai đoạn trung cuộc bị Trần Quới quật lại phải đầu hàng.

Ai chơi cờ, trí nhớ cũng đều tốt nhưng trường hợp Trấn Quới trí nhớ rất lạ thường. Như đã nói trên, chơi cờ, nhiều người đọc hết sách này qua sách khác mà chẳng nhớ bao nhiêu, còn Trần quới chỉ học lóm mà nhớ không sót một biến hay phương án nào cả. Nhiều ván cờ đấu sau mấy tháng mà cậu ta biễu diễn lại không sai 1 nước nào. Chơi 2 bàn cờ mù cùng 1 lúc thì Quới đã biểu diễn ở Thuận An rồi, còn lên 3 bàn thì Quới chỉ mới dự định biểu diễn ở quận 5. Nhưng đáng tiếc, ban tổ chức vụng về nên không thực hiện được. Cuối cùng chỉ mỗi mình cao thủ Mã Đồng Sanh chơi, còn 2 bàn không có người. Nhờ có trí nhớ đặc biệt mà khi ai giảng vấn đề gì thì Quới nhớ rất dai, nhất là khi đã thua ai trận nào, thua chỗ nào. Quới cũng nhớ rất lâu và không bao giờ phạm phải lần thứ 2 những sai lầm cũ. Một nhà nghiên cứu cờ nhận định, đánh giá về trình độ và tài năng của Trần Quới thời kỳ Quới đang ở đỉnh cao, vào năm 1988 như sau:

“Quới suy tính như thần long biến hóa, thấy đầu mà không thấy đuôi. Khi thắng thế thì bao giờ cũng thắng, lúc thất tiên thì cũng dễ cầu hòa. Lối chơi công, thủ kiêm toàn, đúng là 1 tài năng hiếm thấy. Xưa kia hồi thập niên 40 của thế kỷ trước chì có Hứa Văn Hải xứng đáng gọi thiên tài, ngày nay chỉ có Trần Quới xứng đáng đem so sánh với Hứa Văn hải mà thôi”

Khen ngợi Trấn Quới như thế không có gì quá đáng, nhưng cũng phải thấy những mặt còn hạn chế của cậu ta. Tháng 4/1988, 2 danh kỳ đất bắc là Nguyễn Tấn Thọ và Đinh Trường Sơn vào thăm và thi đấu hữu nghị với các cao thủ TP. Trần Quới được mời trực tiếp đấu với Nguyễn Tấn Thọ, trước sau chơi 3 ván, tất cả đều hòa, mà Quới không hề chiếm chút ưu thế nào. Lúc đó Quới vừa mới 30 tuổi, trong khi ông Thọ đã 60 sức cờ đã sa sút nhiều. Trong 3 ván, có 1 ván cả 2 đều bịt mắt, đánh cờ mù, Trần Quới cũng không thắng được.

Với thể thức thi đấu có đồng hồ kiểm tra và buộc các đấu thủ phải tự ghi biên bản như hiện nay, Trần Quới tỏ ra lúng túng. Tại giải Mừng xuân năm 1978, Trần Quới vào chung kết với Hứa Kim Thành, cậu ta vừa đi cờ vừa bấm đồng hồ mà tay run thấy rõ. Giài cờ khu vực 1985 Quới thua Nguyễn Văn Xuân 1 ván và thua Lê Bỉnh 1 ván, nhưng Lê Bỉnh đã nhường Quới 1 ván nên tỉ số 1 - 1, cuối cùng Quới đứng sau Mai Thanh Minh cũng vì không quen kiểu thi đấu này.

Là mổ thiên tài cờ, Quới chỉ cần nhìn qua một thế cờ, là đã có thể dự đoán ngay được diễn biến tới. Đáng lẽ với tài phán đoán như thế, Quới cũng nhìn thấy trước được diễn biến của cuộc đời mình để tìm một phương án hiệu quả nhất, ổn thỏa nhất. Nhưng Quới đã sống buông thả, hoàn toàn không nhìn thấy gì hoặc không muốn thấy gì. Thời buổi đó kinh tế cả nước khó khăn, cuộc sống của đại đa số dân chúng đều khó, thế mà Quới ăn xài không tính toán, không có kế hoạch: mỗi ngày, nào tiến cho mẹ ruột đi chợ lo cho các em, nào tiền cho vợ lo cho cả nhà bên vợ, nào tiền ăn sáng ăn trưa cho đám bạn bè gần 1 chục đứa bám theo mỗi khi Quới bước ra đường. Túng quẫn quá, buộc Quới phải đi vay nóng để vừa xài, vừa trả lãi mỗi ngày, cứ vay nợ sau trả lãi cho nợ trước và cứ thế lún sâu vào vũng lầy không lối thoát. Sự việc tất yếu xảy ra:

Tháng 8/1988 Quới nghe lời 1 số bạn bè xấu vượt biên đi tìm cuộc sống mới, chuyến đi không phải không thành, nhưng Quới thì không bao giờ tới nơi, vì bị chủ tàu gạt. Tàu đã ra khơi, chủ tàu la lớn: Nước đã tràn vô! Thanh niên hãy tạm nhảy xuống biển để tát nước ra ! Tàu bớt khẳm, tên chủ tàu dã man cho tàu lướt đi, bò lại hơn 1 chục mạng người dưới biền đang khản cổ gào thét, giẫy giụa thãm thiết giữa lòng đại dương mênh mông.

Quới đã chia tay với bao ngưới thương yêu, bạn bè và người hâm mộ anh như thế đó. Làng cờ ai cũng yêu thương Quới nhưng tất cả cũng đếu giận Quới vì sự mê muội và cứng đầu, không bao giờ chịu nghe lời khuyên đúng.Tháng 6 trước đó, đã có một chuyến đi bất thành, Quới cùng đám bạn bè đã kéo trở về, mừng rỡ vì thoát khỏi một cuộc rượt bắt. Nhiều người thân đã khuyên hay cảnh báo những nguy hiểm đe dọa. Rồi mọi người đếu ngao ngán, vì Quới đã bỏ ngoài tai, khiến không ai còn muốn ngăn cản, níu kéo anh, tất cả bắt đầu giận dỗi bỏ mặc, cứ để cho lòng hiếu thắng, sự mù quáng, tính phiêu lưu ngốc ngếch và sự liều lĩnh khù khờ, chiếu bí cuộc đời anh ta.

Đúng như một bậc thầy đã nói : một quyết định sai trong một nước cờ, nguy hiểm có thể dẫn đến thua cả ván cờ, còn một quyết định sai trong cuộc đời có thể nguy hiểm đến cả sinh mạng của mình.

Cái chết nào cũng đáng thương, cũng đáng xót xa, nhưng cũng có cái chết vừa đáng thương vừa đáng giận. Trường hợp Trấn Quới là thế. Bây giờ đã 30 năm trôi qua, không ai còn chút giận nào nữa đối với Trần Quới. Ngày nay ai nhớ đến anh, chỉ còn một thoáng ngậm ngùi mà thôi. Đó cũng là một trường hợp thiên tài mệnh yểu!

Xét về vị trí, vai trò trong làng cờ, đáng lẽ Trần Quới là người đại diện cho thế hệ đương đại, bắt đầu một thời kỳ mới - thời kỳ hướng ngoại, hội nhập với thế giới bên ngoài. Chỉ vì Quới không chờ đợi được, tự mình đánh mất vai trò tiêu biểu đó của mình. Điều này rất đáng tiếc, nhưng nếu bình chọn thì Quới xứng đáng là đại biểu cuối cùng của những danh thủ thời kỳ hướng nội, chưa có điều kiện xuất ngoại của giai đoạn mở cửa đồi mới.

Tài liệu được trích từ cuốn : KỀ CHUYỆN CỜ TƯỚNG của Quách Anh Tú - Phạm Tấn Hòa - Lê Thiên Vị , xuất bản năm 2008